Hoạt động   >>   Thư viện điện tử Dược
26-04-2021 16:00:00 GMT+7
|

AN TOÀN DÙNG THUỐC: MỘT SỐ ĐIỀU CẦN LƯU Ý KHI SỬ DỤNG NSAID

Một số điều cần lưu ý khi sử dụng NSAID

 

I. Dị ứng NSAID

Dị ứng NSAID được chia thành 2 loại: giả dị ứng và dị ứng (thật sự).

- Giả dị ứng: là những phản ứng không liên quan đến đáp ứng miễn dịch mà liên quan đến tính ức chế COX-1 của thuốc.

- Dị ứng (thật sự): được cho là những phản ứng qua trung gian IgE, bao gồm mày đay/phù mạch và sốc phản vệ.

Giải pháp: Paracetamol và NSAID chọn lọc COX-2 (celecoxib) ở liều trung bình là những lựa chọn thay thế phù hợp khi không thể phân biệt được giả dị ứng và dị ưng thật sự. Khi sử dụng celecoxib, cần lưu ý thêm:

  • Tránh sử dụng celecoxib nếu có tiền sử sốt hoặc nổi bọng nước1 trên da do kháng sinh sulfonamide (TMP/SMZ) do tăng nguy cơ gặp hội chứng Stevens-Johson.2
  • Tránh sử dụng celecoxib nếu có tiền sử mẫn cảm nặng với dapsone (Stevens-Johson/ TEN, phát ban kèm theo sốt và các triệu chứng toàn thân, bệnh huyết thanh hoặc thiếu máu tán huyết).2

II. Một số ADR của NSAID

 

luu-y-khi-su-dung-nsaid

 

1. Tác động lên mạch máu

Theo các thử nghiệm và nghiên cứu lớn đã được nhắc đến ở bài “An toàn dùng thuốc: sử dụng NSAID trên bệnh nhân có nguy cơ tim mạch và tiêu hóa” (https://bvdl.org.vn/d-7327.5.1333//thu-vien-dien-tu-duoc/an-toan-dung-thuoc-su-dung-nsaid-tren-benh-nhan-co-nguy-co-tim-mach-va-tieu-hoa.html), 3 NSAID đã được chứng minh có thể sử dụng cho bệnh nhân mắc bệnh thiếu máu cục bộ cơ tim, bệnh mạch ngoại biên, bệnh mạch máu não:

  • Celecoxib ở liều 100-200mg/ngày
  • Naproxen 375-500mg x 2 lần/ngày
  • Ibuprofen 600-800mg x 3 lần/ngày

2. Tác động lên sự đông máu (NSAID không chọn lọc)

NSAID không chọn lọc có tác dụng chống kết tập tiểu cầu thông qua ức chế COX-1, dẫn đến giảm sản xuất thromboxane A2. Do đó tránh sử dụng NSAID không chọn lọc ở những bệnh nhân sau:3,4,5

  • Có khiếm khuyết tiểu cầu (bệnh Von Willebrand; số lượng tiểu cầu < 50,000/microL, …)
  • Đang có rối loạn chảy máu chưa được kiểm soát tốt
  • Đang sử dụng thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI (fluoxetine, paroxetine, citalopram, escitalopram, fluvoxamine, sertraline, vilazodone).

3. Tác động lên hô hấp (NSAID không chọn lọc)

Do tác động ức chế COX-1, các NSAID không chọn lọc có thể gây ra các đợt cấp viêm đường thở (biểu hiện dưới dạng co thắt phế quản, nghẹt mũi, đỏ bừng, …) ở những bệnh nhân mắc "bệnh hô hấp do aspirin" (AERD), viêm mũi xoang mạn tính hoặc polyp mũi. Đôi khi các triệu chứng có thể khó phân biệt với sốc phản vệ.5

4. Tác động lên thận

NSAIDs làm rối loạn huyết động học tại thận, tăng nguy cơ tổn thương thận cấp (AKI). Hoại tử ống thận cấp và viêm ống thận mô kẽ cấp (ít gặp hơn) là hai bệnh cảnh thường gặp nhất.6

AKI có thể xảy ra với bất kỳ NSAID nào (cả NSAID không chọn lọc và chọn lọc COX-2).  

Các yếu tố nguy cơ dẫn đến AKI do NSAID:6

- Bệnh thận mạn (CKD). Theo đồng thuận của APAGE/ APLAR/ APSDE/ APSH/ APSN/ PoA, chống chỉ định NSAID ở bệnh nhân mắc bệnh thận mạn giai đoạn 4,5 (CrCl <30 ml/phút); bệnh thận mạn giai đoạn 3 (CrCl 30-59ml/phút/1.73m2 da) đang dùng ACEI, ARB hay lợi tiểu.7

- Giảm thể tích (volume depletion) do bài niệu tích cực (aggressive diuresis), nôn mửa hoặc tiêu chảy

- Giảm thể tích động mạch hiệu dụng do suy tim, hội chứng thận hư, hoặc xơ gan

- Tăng calci máu nghiêm trọng

- Đang dùng một số loại thuốc, bao gồm lợi tiểu, thuốc ức chế men chuyển (ACEI) hoặc thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARB) và thuốc ức chế calcineurin (cyclosporin, tacrolimus).

III. Sử dụng NSAID trong thai kỳ?

Chống chỉ định sử dụng NSAID ở phụ nữ mang thai từ tuần thứ 20 trở đi của của thai kỳ do nguy cơ thiểu ối và tác dụng xấu trên tim mạch (nguy cơ đóng ống động mạch thai nhi sớm) từ tuần thứ 30.4,8

Tài liệu tham khảo

1.      Rev Prat. Blistering drug reactions. 2000 Jun 15;50(12):1320-3.

2.      Anthony Montanaro, et al. Sulfonamide allergy in HIV-uninfected patients. Uptodate. Last updated: Apr 03, 2020.

3.      Applied therapeutics 10th edition: page 670.

4.      Dược thư quốc gia 2018

5.      Daniel H Solomon, et al. Nonselective NSAIDs: Overview of adverse effects. Uptodate. Last updated: Mar 05, 2020.

6.      Randy Luciano, et al. NSAIDs: Acute kidney injury (acute renal failure). Uptodate. Last updated: Apr 03, 2019

7.      Szeto C, Sugano K, Wang J, et al. Non-steroidal anti-inflammatory drug (NSAID) therapy in patients with hypertension, cardiovascular, renal or gastrointestinal comorbidities: joint APAGE/APLAR/APSDE/APSH/APSN/PoA recommendations.

8. FDA: Tránh sử dụng NSAIDs khi mang thai từ 20 tuần trở đi. Trung tâm DI & ADR quốc gia

Tổ Thông tin thuốc - Dược lâm sàng

Khoa Dược - Bệnh viện Da Liễu TP.HCM

-------------------

Bệnh viện Da Liễu - số 2 Nguyễn Thông, phường 6, quận 3, TP.HCM.

Hotline: 028.39308131 - 0901.365.638

Website: bvdl.org.vn

Thời gian khám bệnh của bệnh viện:

  • Từ thứ hai đến thứ sáu: Từ 6g00 đến 18g30 (khám cả giờ nghỉ trưa).
  • Thứ bảy: buổi sáng từ 7g30 đến 11g00, buổi chiều từ 13g00 đến 18g30
  • Chủ Nhật: buổi sáng từ 7g30 đến 11g00, buổi chiều từ 13g00 đến 15g00
  • Ngày Lễ, Tết: nghỉ

Đặt lịch khám bệnh trực tuyến tại: https://dalieu.medpro.com.vn/ - Hoặc tải ứng dụng Bệnh viện Da Liễu TPHCM - Đăng ký Khám bệnh Online (App Store, Google Play)

Để xem được nhiều nội dung Truyền thông giáo dục sức khỏe về da liễu, hãy truy cập kênh Youtube của Bệnh viện Da Liễu TP.HCM: https://www.youtube.com/channel/UCt4M5jArf_1Pf5CNWRYOGag